Целта на овој труд е да се истражи можноста правни лица да се јавуваат како даватели на издршка во рамки на договорот за доживотна издршка, преку анализа на правните решенија во повеќе европски правни системи. Истражувањето се заснова на компаративна анализа на релевантните законодавства, со посебен фокус на Србија, Хрватска, Швајцарија, Унгарија и Франција. Преку анализа на позитивното право, судска пракса и понови законски реформи, трудот идентификува отсуство на јасна и хармонизирана регулатива за учество на правни лица, што создава ризици од правна несигурност и можни злоупотреби. Во услови на стареење на населението и зголемена улога на институционалната грижа, трудот ја препознава потребата од воспоставување прецизна правна рамка која ќе утврди кои правни лица можат да бидат даватели на издршка, под кои услови, и со какви гаранции за заштита на старите лица, со цел да се обезбеди правна сигурност, транспарентност и достоинствен третман на примателите на издршката.Клучни зборови: договор за доживотна издршка, правни лица, компаративна анализа, правна сигурност.

The monitoring of employees is an issue closely related to the right toprivacy, protection of personal data, and dignity. The development of modern technol-ogy has brought many benefits, but also risks – to which special attention should bepaid, especially with the installation of video surveillance systems. The data collectedduring video surveillance is usually images relating to an identified person, or a personwho can be identified – directly or indirectly – to monitor behaviour. As video monitoringspreads, people’s freedom of movement and behaviour, and their privacy, are thereforereduced. Video surveillance is used for various purposes, but mostly for security - whereguarantees must be taken to avoid any misuse for completely different and individualpurposes (e.g. for marketing; to monitor the work of employees, etc.). This paper providesan analysis of the rules and regulations in Macedonian legislation. Special attention ispaid to the procedure and circumstances under which it is possible to install permanentvideo surveillance to control work activity.KEYWORDS: video surveillance, workplace, data protection, procedure.

The basic demographic characteristics of one society are tightly related to the youth’s potential as the core for any future social development. The prospects in Balkan countries are jeopardized by low fertility and continued migration which intensified in the last decades. Migration in the past was generated by wars, political instability, and a lack of economic prospects. Today, a vast part of the region is integrated into the EU, and the rest is with clear aspirations to integrate in the near future. However, some open questions as dysfunctional political systems, corruption, not having a rule of law, and economic instability are some of the main reasons for future migration.This article is focused on the general motivation for migration in the Balkan countries, with a focus on Macedonian society. Two surveys are presented as an empirical basis for further analyses. The results reflect the general situation in the eastern and central regions of the Republic of N. Macedonia. Longitudinal aspects are included, comparing the data generated in 2014, 2018, 2022, and 2023. Additionally, the official statistics confirm the thesis and create broader picture for the correlative relations between educational motivation and migration trends.

Членот 25 од Повелбата за фундаментални права на ЕУ ги признава правата и заштитата на старите лица, овој труд има за цел да елаборира дали договорот за доживотна издршка може да се користи како правен инструмент за да се обезбеди ефективно спроведување на член 25. Во првиот дел, овој труд ќе ги анализира можните учесници/страни во договорот за доживотна издршка vis-a-vis субјектот/ите кои се одговорни за обезбедување на ефективна заштита на правата на старите лица според член 25 од CFREU. Конкретно, написот ќе анализира кој може да биде субјект на договорот vis-à-vis, кој е одговорен за обезбедување на ефективно на правата и заштита на старите лица. Во вториот дел од трудот ќе го анализираме вториот проблем поврзан со потребата од подобрување на правната заштита на старите лица кои се вклучени во овие договори. Недостигот од правно знаење кај овие луѓе често резултира со неправилно разбирање на нивните права и обврски, што може да доведе до непредвидени последици кога станува збор за издршката и имотните прашања. Во многу случаи, постарите лица можеби не се свесни дека имаат право на правна помош или не можат да си дозволат да чекаат судски одлуки поради нивната возраст. Конечно, третиот дел од трудот ќе се занимава со регулирање на договорот за доживотна издршка во земјите членки на ЕУ и како тој е регулиран во правните системи. Овој труд ќе даде анализа на правната рамка, судските одлуки, за да се види кои субјекти се појавуваат кај овој вид на договори и кои се нивните права и обврски. Компаративниот метод ќе се примени за да се истражи регулирањето на овој договор во земјите-членки на ЕУ и да се утврди дали истиот е доследно регулиран. Главната цел е да се идентификуваат разликите и сличностите меѓу различните правни системи и нивната заштита на правата на старите лица. Во овој труд ќе бидат предложени и препораки за подобрување на уредувањето на овој правен институт. Клучни зборови: Договори за доживотна издршка, права на стари лица, член 25, CFREU, правна заштита, земји членки на ЕУ, компаративна анализа, правна регулатива.

The basic demographic characteristics of one society are tightly related to the youth’s potential as the core for any future social development. The prospects in Balkan countries are jeopardized by low fertility and continued migration which intensified in the last decades. Migration in the past was generated by wars, political instability, and a lack of economic prospects. Today, a vast part of the region is integrated into the EU, and the rest is with clear aspirations to integrate in the near future. However, some open questions as dysfunctional political systems, corruption, not having a rule of law, and economic instability are some of the main reasons for future migration. A significant factor of migration is related to the possibility of continuation of education from high school to university level.This article is focused on the general motivation for migration in the Balkan countries, with a focus on Macedonian society. Two surveys are presented as an empirical basis for further analyses. The results reflect the general situation in the eastern and central regions of the Republic of N. Macedonia. Longitudinal aspects are included, comparing the data generated in 2014, 2018, 2022, and 2023. Additionally, the official statistics confirm the thesis and create broader picture for the correlative relations between educational motivation and migration trends.Key Words: migration, education, demography, Balkan, Macedonia.

Овој труд ја обработува темата за раскинување на договорот за доживотна издршка поради променети околности. Фокусот е ставен на анализа на правните фактори кои се релевантни за донесување одлука за раскинување на договорот во овој контекст. Посебно внимание се посветува на примената на принципот rebus sic stantibus кој овозможува раскинување на договорот поради исклучителни промени на околностите кои не можат да се предвидат во моментот на склучување на договорот. Воведната анализа вклучува преглед на правните основи и релевантните законски одредби со цел да се идентификуваат параметрите што треба да се земат предвид при утврдувањето на релевантните промени. Разбирањето на овие фактори има за цел да се подобри правното одлучување и правната пракса во случаите кои вклучуваат раскинување на договорите за доживотна издршка поради променети околности.

De facto државите се уште познати и како „непризнати држави”, „делумно признатидржави”, држави со спорна егзистенција...Тие се мета на истражување, докажувањефакти, дебати и анализи, за апликативноста на меѓународните правила и сегментирањекои држави можат да влезат во групата на de facto држави, а кои не...Територии коисакаат да бидат држави, но će уште не се здобиле со независности меѓународнапризнатост. За многумина овде е апликативна Конвенцијата од Монтевидео, со целда се видат правата и обврските на државите. Но дали денес постои листа на овиедржави? Многумина ги споменуваат Косово, Северен Кипар, Абхазија и Јужна Осетија,Палестина, Транснистрија, Нагорно-Карабах, Народна Република Доњецк и ЛуганскатаНародна Република... Каков е статусот на овие држави и зошто уште немаат меѓународнопризнавање?

Идејата на овој труд е да се утврди на кој начин се обезбедува правната заштита на компјутерските програми. Законодавството на ЕУ го има во предвид зголеменото значење на овој тип на технологија, а се повеќе внимание се посветува на законската регулатива за заштита на компјутерските програми, со цел да се обезбеди соодветна безбедност и да се поттикнат поединците се повеќе да придонесуваат во оваа област. Различни правни системи се стремат да ја уредат оваа област преку збир на акти и прописи кои начелно се разликуваат во зависност од правната традиција во која припаѓаат. Засега не може да се каже дека европската, а уште помалку домашната судска пракса е богата со предмети поврзани со прекршување на авторските права на компјутерските програми. Но, неколку предмети, поради нивната специфичност, имаат особено влијание врз понатамошното постапување на судовите. Оттука, овој труд анализира како се применува релевантната законска регулатива низ праксата на Европскиот суд за човекови права во предметот SAS Institute Inc. vs. World Programming Ltd (WPL). Главните правни прашања кои се провлекуваат низ овој труд се, што е предмет на заштита кај компјутерските програми и кои елементи на компјутерската програма се штитат со авторските права.

Со развојот на технологијата и масовната експанзија на социјалните мрежи восекојдневниот живот на луѓето денес, дојде до појава на сосема нова гранка во директниотмаркетинг, а тоа е инфлуенсерството. Инфлуенсер – маркетингот се појавува како нова и успешнаалатка за промовирање на прозводи, при што сè повеќе луѓе се појавуваат на социјалните мрежи.Со текот на годините, стапката на инфлуенсери во дигиталниот маркетинг сè повеќе се зголемува,при што се верува дека тие можат да влијаат врз одлуката на потрошувачите директно да ги купатпроизводите. Појавата на инфлуенсерството и нивниот ангажман е релативно ново, па оттукапрашањето за статусот на инфлуенсерите и нивната комерцијална активност во правниот системстанува прашање вредно за разгледување и регулација. Како заработуваат инфлуенсерите? Постоили регулација за нивните дејствија? Ограничени ли се нивните дејствија во интернет просторот?Каков е нивниот статус? Дали плаќаат даноци? Овие прашања заземаат централно значење воелаборацијата на овој текст. Имено, правните аспекти на овој нов вид на маркетинг задираатво повеќе сфери од македонскиот правен систем, притоа оставајќи широк простор за анализа,интерпретација и регулација. Овој текст има за цел да направи анализа на правните аспекти оддоговорите за соработка и маркетинг, дејствијата на т.н. инфлуенсери низ призмата на правото инивниот однос со правата и слободите на потрошувачите.

Идејата на трудот е да утврди колку системот на бесплатна правна помош е ефикасен механизам за обезбедување на еднаков пристап до правда на сите граѓани во Република Македонија. Трудот опфаќа анализа на постоечкиот систем и преглед на користењето и достапноста до бесплатна правна помош на оние на кои им е потребна.Правото на пристап до правдата е едно од основните човекови права. Државата е таа која ја има главната улога во реализација на обврската за почитување, заштита и остварување на човековите права, кое вклучува воспоставување ефикасен систем на бесплатна правна помош. Ваквиот систем има за цел да обезбеди еднаков пристап на граѓаните до институциите на системот.Право на бесплатна правна помош имаат лицата кои, со оглед на својата материјална положба, не би можеле да ги остварат со Устав и закон загарантираните права, без да го загрозат сопственото издржување и издржувањето на членовите на своето семејство со кои живеат во заедничко домаќинство.Пристапот до правна помош е дел од правото на правична судска постапка, што произлегува од членот 6 од ЕКЧП. Членот 6 став 3в за минималните права во кривичните случаи пропишува обезбедување на бесплатна правна помош кога тоа го наложуваат интересите на правдата.Оттука, покрај домашното законодавство, трудот ги проучува и меѓународните конвенции кои го гарантираат правото на пристап до правда и презентира различни ставови и практики за обезбедување на бесплатна правна помош. Истовремено се занимава и со утврдување на недостатоците на системот во обезбедување на ефикасен и ефективен пристап до правда за сите граѓани.